La pert zentrela gomba de mitel de n scude de lën dl tëmp dl fier tardif (6.-2. secul dan G.C.) ie unida abineda sun Col de Flam. La univa adurveda per prutejé l puni de chiche teniva l scude y ie fata defin aldò dl'ert da fever celtica. L repert possa vester na testemunianza dla presënza de cumbatënc celtics o che l univa tlo fat do ermes galiches. La pert de lën dl scude ne se à nia mantenì.

Chësta erma de defendura, ma nce n strumënt per la ciacia, ie caraterisida da na laurazion fina y urnamënc. La ie dateda tl tëmp dl bront mesan. Straurdiner iel che la ie unida giateda sun l Troi Paian, n troi preistorich alauta, al'autëza de Balest sëura Sacun. N basa a si carateristiches pudëssa chësc repert vester stat na ufierta votiva de na persunalità de na tlassa auta.

Trëi pizes de sëita de piera da fuech dal Jëuf de Bredles testemuniea che l jiva ënghe mo tl tëmp dl ram y tl tëmp dl bront (3200 - 2200 dan G.C.) iagri ora per la montes dl raion de Gherdëina.

La mola da mené ntëur ie unida abineda n ucajion de giavedes de na cësa privata a Urtijëi y la possa unì dateda tl tëmp dl fier. Chësta sort de mola ie deriveda dala sort plu vedla a rurel y a tibla y la ova la medema funzion dla majenadoia mediterana tipica. Ma la fova carateriseda da doi ntaies da les pertes da pudëi cuncé ite tibles de lën che alesirova dassënn l mené ntëur.

Chësta tipica majenadoia mediterana de porfir local ie dl tëmp preroman y ie unida abineda te na cundizion de framënc sun Col de Flam. De pitla cuantiteies de graniei de blava (orde, avëina) univa jetedes tla fureda de passaje y majenedes tres l cuntat cun n sas plat nia muvibl che ne se à nia mantenì. L sas dessëura univa menà cun na tibla de lën. 

Chësta odla scëmpla ie plieda trëi iedesc tla forma de n U. La à na fin reguceda y na fin spiza. La ie na testemunianza che tl tëmp preistorich univel jit a pësc tl Derjon. L rampin de bront ie unì giavà ora cun d'autri ogec d'adurvanza de bront (fibules, odles, n buton, na varëta) te n'abitazion dl tëmp dl fier dal 4. al 2. secul dan G.C. sun Col de Flam. 

Chësta doi codles da majené de sas vulcanich unides a lum sun Col de Flam univa adurvedes a majené blava. I sasc da majené univa sfriei via y ca cun la man sun na plata da majené. L sas da majené dala forma turonda ie bonamënter unì sciaudà su tan dassënn che l se à sfendù. La rejon ie bonamënter stata n gran meldefuech tla cësa ulache l sas univa tenì su. 

Na gran scudela bassa semienta a na fana cun doi manties da les pertes ie unida a lum canche n à giavà ora l fonz de n'abitazion retica a sud dl mesc storich de Col de Flam. I lëures de giaveda ie unic fac canche n à slargià la streda da Sacun y à purtà a lum la prima testemunianza de n'abitazion dl tëmp dl fier sun Col de Flam.

I framënc de de plu buchei tlassics dla cultura de Laugen dla fin dl tëmp dl bront ie unic purtëi a lum a nord-vest dla stazion a mont de Resciesa. I buchei ie caraterisei da doi baruies sun la pert da jeté ora y i à n mane gros a forma de vëta. La scienza muessa mo tlarì sce chisc reperc à da n fé cun na luegia de cult alauta o cun n medel de pastri dl tëmp dl bront vardù ju .

Chësta plata de mauta cueta ie decureda plasticamënter cun na reprejentazion figurela de musiconc. L oget ie rie da nterpreté y tlassifiché stilisticamënter sibe per cie che reverda l cuntenut y senificat dla reprejentazion che nce si funzion uriginela. L repert vën dal luech da Stufan, ma la zircustanzes prezises dl'abineda ne ie nia cunesciudes y perchël ne ie nce la datazion aldò dla termoluminiszënza nia segura, bonamënter danter l 13ejim y l scumenciamënt dl 15ejim secul.