Skip to main content

"Granda ie la forza dla memoria che sta ti luesc." (da Cicero)

Kategorie Farbe
#f83a22 1

Dlieja de pluania de Santa Cristina

La dlieja cunsacreda ala santa Cristina vën numineda l prim iede tl ann 1342. Si fundazion va bonamënter de reviers a al'arzidiozeja de Freising. L autere dla cunfraternita, fat tl scumenciamënt dl 18ejim secul, ie di fredesc Vinazer, l gran autere baroch ie bonamënter di scultëures Trebinger. L depënt atuel dl autere ie unì fat dl 1848 da Josef Burgauner de Ciastel, l relief dl'Ultima Cëina sun l parëi a nord dl cor dl 1855 ie unì ziplà dal scultëur de Gherdëina Peter Nocker.

Dlieja da Sacun

La dlieja da Sacun ie la dlieja plu vedla dla valeda y dëssa vester unida frabicheda dai seniëures de Stetteneck ntëur l 1200. Documenteda per l prim iede iela tl ann 1246. L fat che la ie unida cunsacreda a San Iacun, l prutetëur di viandanc, ie bonamënter gaujà da si pusizion pra l Troi Paian. La dlieja ie decureda cun opres d'ert zipledes tl tëmp baroch. La scultures urigineles vën cunservedes tl Museum Gherdëina.

Chësc post fej pert dla jita "I mejes plu vedli sa Sacun".

Capela di morc

N lecort di tumei tla Prima viera mundiela iel unì fat su dlongia la dliegia, pra l ruf de Sant Anna, na capela aldò de proiec dl dessëniadëur y nseniant dla Scola d'ert de Urtijëi Adolf Keim. Tla costruzion turonda mez stluta cun tët da doi eles iel na pietà dl 1921 zipleda y depënta tla semienzes dl bront da Ludwig Moroder. Da les pertes iel tofles cun i inuemes di saudeies tumei te tramedoi vieres. 

Chësc post fej pert dla jita "Urtijëi: la storia dl zënter dl luech".

Dlieja de Sant Antone

Na prima dlieja sun plaza Sant Antone vën nunzieda tl 15ejim secul, ma la ie plu vedla. Dl 1676 ie la dlieja unida fineda cun l tët ërt da doi eles coche la cunescion ncuei. Ti ani 1870 iela unida restaureda l prim iede. La figures sun la pertes dl autere dl 1684 reprejentea san Ruprecht y san Miculau. La cueva de Lourdes ie zerileda cun minerei dla Mont de Sëuc, la tofles dl autere ie de Josef Moroder Lusenberg, la scultures de artisć de Gherdëina.

Dlieja de Sant'Anna sun curtina

La dlieja de Sant'Anna sun curtina ie unida frabicheda dl 1515 tl stil gotich dala cunfraternita de Sant'Anna. Tl 18ejim secul iela unida barochiseda y tl 1799 ti iel unì njuntà n ciampanil. Tl 1982 ie la dlieja unida dut ntëur dertureda. Sun la fassada dancà iel n afrësch baroch dla Madona dl aiut, l autere dl 18ejim secul ie de cumëmbri dla familia Vinazer y la tofla dl autere dl 1859 ie de Josef Anton Mahlknecht de Sureghes che laurova a Minca.

Dlieja de pluania de San Durich

Dl 1796 finen de frabiché la dlieja de pluania nueva sun n grunt dl luech de Pana. Ala fin dl ann 1799 vëniel benedì l autere dl costrutëur de auteresc Stampa, che vën pona baratà ora dl 1870 cun n autere neoromanich de J. Schneider. Pervia dl aumënt dla populazion iel pona dal 1905 al 1907 unì njuntà la doi capeles aldò de dessënies de J. Rifesser da Stufan. I auteresc da les pertes y l aredamënt scultorich ie de artisć de Gherdëina.

Chësc post fej pert dla jita "Urtijëi: la storia dl zënter dl luech".

Rescion Dessot

Analises dendrocronologiches datea l leniam adurvà per frabiché la cësa d'abitazion al ann 1426, chël adurvà per l tublà al ann 1419. La pert dessëura dla cësa ie frabicheda coche "blockbau", cun la majons y la stua cunliedes. Rescion Dessot ie la cësa de pruvenienza dl moler Bernardin Piceller (Pitschieler), che fova atif a Roma y Perugia danter tl 18ejim y tl 19ejim secul. Si fra à fat cariera iló coche musizist.

Gustin

L mesc da na frabica sëula al'entreda de Sëlva dl 15ejim secul ie sota defendura dla repartizion provinziela di Bëns culturei y ie ncuei dejabità. Na pert dl raion d'abitazion fova nluegeda tla pert mureda dla frabica a ost. Tla pert de lën fovel la stua y la majons. Tlo à vivù per duta la vita la zipladëssa Katharina Kasslatter, cunesciuda coche anda Trina da Gustin. La ie stata una dla prima sculées dla Scola d'ert de Sëlva y la seniova si lëures.

Col dala Pelda

Col dala Pelda ie na frabica reprejentativa baroca cun tët da cater eles y na fassada cun decurazions riches. La ie unida frabicheda ntëur l 1640 da doi dames dla familia Wolkenstein - da tlo l blason dla familia di seniëures de Wolkenstein sun la pert a nord-ost dla cësa. Danter l 1700 y l 1878 fova Col dala Pelda sënta de sunieria (nia dalonc fovel la pica/forcia), daldò na cësa privata. L tublà cun stala che toca leprò ie unì frabicà ntëur l 1690 y ie dal 2024 sota defendura di Bëns culturei.