La frabica ie unida cumpreda y restrutureda ntëur l 1830 da Josef Senoner da Costa, n marcadënt de Gherdëina a Nürnberg. Dl 1899 compra Franz Moroder (de Lenèrt) la cësa y sposta tlo ca la sënta de si firma "Gebrüder Moroder" da Plan de Mureda. Tla cësa da Costa al nce giaurì la prima stua da giamië valuta te Gherdëina. L tublà daujin, che tucova pra l vedl luech, se à mo mantenì tla forma uriginela.

Chësc post fej pert dla jita "L svilup dl’ëuta dl secul: villes y berstotes".

La scultura de lën de Santa Barbara, patrona di minadëures y feratieres ie unida zipleda da bera Batista Moroder da Jumbierch tl 1914. La fova dl prim te na niscia fata aposta sëura l tunel dla ferata da n iede do la dlieja de Urtijëi. L uriginel ie tl Museum Gherdëina, na copia de bront ie pra la vedla locomotiva tla streda Stazion a Urtijëi.

Chësc bën culturel fej pert dla jita "Urtijëi: la storia dl zënter dl luech".

L cë de bront de Luis Trenker ie unì fat dl 1984, mo canche l vivova, dal scultëur David Moroder. L pultret dl arpizadëur, architet, rejisser y contastories de Urtijëi ie unì descurì tl 2001 dan l Museum Gherdëina. L reprejentea un di fions de Gherdëina plu cunesciui y a chël che l Museum dedichea n raion aposta de si mostra.

La figura de lën zipleda, depënta y n pert ndureda de San Durich fova n iede tla vedla dlieja de Urtijëi sun curtina. La ie l'opra tardiva de n scultëur dla scola di Vinazer y mostra l patron dla dlieja de Urtijëi cun mitra, furnimënt da vescul y fust coche nce cun pësc sun l liber di vanielesc. Durich fova ntëur l 1000 vescul de Augsburg, si cult ie ruvà te Gherdëina cun i patrons teritoriei da iló.

La szena de cripl zipleda, depënta y ndureda dl'adurazion de Gejù da pert di trëi rëiesc univa metuda ora tl tëmp da Nadel tla dlieja da Sacun. N scultëur dla berstot de Kassian Melchior Vinazer l'à zipleda ntëur l 1760. Pra la szena tochel, ora che la Madona y Gejù Bambin nce San Ujep, Melchior, Kaspar y l Balthasar african. Chësta figura de rë fova unida tëuta su tl Medieve tla Boemia y ie deventeda populera te duta l'Europa.

Chësc bën culturel fej pert dla jita "I mejes plu vedli sa Sacun".

La scultura de San Martin cun l pëtler ie de pruvenienza dla berstot di scultëures Vinazer y dateda ntëur al 1750. La reprejentea la lijënda aldò de chëla che l sant à ancuntà n puere pëtler mez desnut che se dlaciova. Pervia che l sant ne ova auter che si ermes y l guant àl taià cun na speda si mantel da ufezier a mez ju y ti à sport la mesa pert al pëtler.

La figura de Santa Margarita de Antiochia cun l dragon ie bonamënter unida zipleda da n scultëur dla berstot di Trebinger ntëur l 1700. La fova pert de n pitl autere de familia tla dlieja de Santa Cristina. Tl neotlassizism ie la figura de lën, depënta cun de plu culëures y n pert ndureda, unida depënta sëuravia de blanch per dé la mprescion dl miermul. Permò canche la ie unida neteda ti ani 1990 ie l cialé ora uriginel inò unì a lum. 

Chësc bën culturel fej pert dla jita "I mejes plu vedli sa Sacun".

La scultura zipleda de n angiul da tortli cun eles nduredes pudëssa vester unida crieda tla berstot de Christian Trebinger. L dà tl uedl la linies dl mus fines, na draperia blancia cun l ëur ndurà y na nibla sun chëla che l pe a man drëta semea paussé.

Chësc bën culturel fej pert dla jita "I mejes plu vedli sa Sacun".

L relief de sussot ziplà plasticamënter, depënt y ndurà ie unì fat tla segonda metà dl 17ejim secul, bonamënter tla berstot di scultëures Vinazer, per l sussot dla dlieja da Sacun. L mostra Chël Bel Die cun la man drëta che benedësc y la man ciancia sun la codla dl mond cun la crëusc dan n ciel brum da stëiles. Ntëurvia iel na gherlanda de nibles cun cater cëves de angiuli cun eles.

Junerëi (da juniperus = jenever) ie na grupa de cëses tl Piz Dedora, pra l ruf da Cudan. I luesc ie documentei dal scumenciamënt 16ejim secul. La frabica da un n partimënt cun l inuem Junerëi sun la mureda a ost va de reviers al tëmp dl baroch. Dal 1662 ova la familia Trebinger tlo na berstot de mpurtanza per figures y curnijes zipledes baroches. Junerëi resta nchin dl 20ejim secul n zënter d'ert y d'artejanat artistich dl lën.