La frabica ie unida cumpreda y restrutureda ntëur l 1830 da Josef Senoner da Costa, n marcadënt de Gherdëina a Nürnberg. Dl 1899 compra Franz Moroder (de Lenèrt) la cësa y sposta tlo ca la sënta de si firma "Gebrüder Moroder" da Plan de Mureda. Tla cësa da Costa al nce giaurì la prima stua da giamië valuta te Gherdëina. L tublà daujin, che tucova pra l vedl luech, se à mo mantenì tla forma uriginela.

Chësc post fej pert dla jita "L svilup dl’ëuta dl secul: villes y berstotes".

Junerëi (da juniperus = jenever) ie na grupa de cëses tl Piz Dedora, pra l ruf da Cudan. I luesc ie documentei dal scumenciamënt 16ejim secul. La frabica da un n partimënt cun l inuem Junerëi sun la mureda a ost va de reviers al tëmp dl baroch. Dal 1662 ova la familia Trebinger tlo na berstot de mpurtanza per figures y curnijes zipledes baroches. Junerëi resta nchin dl 20ejim secul n zënter d'ert y d'artejanat artistich dl lën.

La cësa dl mëune sota la dlieja da Sacun ie n gran mesc da na frabica sëula che ie documentà dal 1453 y che se à mantenì te si forma uriginela gotica. L ie for mo pert dl avëi dla dlieja. L'abitazion cun n ciulé y doi partimënc ie sun la pert a ost dla frabica. L tublà cun ntëurvia n palancin cëla de viers dl vest. Sun l tram sëura la ntreda iel depënt doi beches che se cëla, les ie l simbol dl cërtl dl ann cun si pruzesc de trasfurmazion dla vegetazion.

Chësc post fej pert dla jita "I mejes plu vedli sa Sacun".

La pitla cësa da paur cun si mureda smauteda dl tert gotich y la decurazion di ciantons cun chedri cueceni ie te si nujel dl 14ejim y 15ejim secul. Da si cësa de nasciuda Trëbe à i fredesc Christian, Bartolomäus, Dominik y Anton Trebinger giapà si inuem. I se fej cunëscer tl 17ejim secul cun si lëures per dliejes dl Südtirol y coche pionieres dla furmazion tla scultura y tla costruzion de auteresc. Tl partimënt basite de Trëbe iel mo ncueicundì na berstot da scultëur.

L nujel uriginel dla cësa d'abitazion dl luech a pèr va de reviers, aldò de analises dendrocronologiches, al 1249. La frabica à na basa mureda, na ntreda al ciulé tl ost y dessëura n piguel, uel dì n partimënt de lën spurjënt. La frabica sota defendura dla Sëurantendënza per i Bëns culturei ie spartida tamez ju, la ie bele da n pez dejabiteda ma l luech vën mo laurà. La pert tl vest dla frabica ie unida cumpreda dal chemun de Urtijëi coche arpejon architetonica de mpurtanza.

Chësc mesc da na frabica sëula ie unì fat su dl 1606/08 y dal 1985 iel sota defendura dla Sëurantendënza per i Bëns culturei. L ie derturà y vën al didancuei nuzà coche restaurant. L tublà fat cun trames de lën turonc ala maniera dla tecnica "blockhaus" tol ite na majera pert dla fassada dla frabica che no la pert dl'abitazion. L bel tët de scintles de leresc ie unì fat da nuef aldò dla tradizion ladina cun la eles de breies (l nsci tlamà tët ala Gherdëina o tët ladin).

I mejes da na frabica sëula ie te Gherdëina reres y n generel manco vedli, Costamula Dessëura ie n mesc frabicà al plu tert ntëur l 1686/87. La pert da sté y la pert de tublà y stala ie spartides da n mur y à na ntreda separeda. La frabica ie fata da na costruzion a "blockbau" cun trames turonc y à na cësadafuech tacheda leprò dala pert a mont. La à n piguel y sun la fassada a nord n fëur. Tl 20ejim secul ie l tublà unì restruturà per fins de abitazion.

L luech a pèr vën nunzià per l prim iede dl 1406. Si cësa d'abitazion duta de mur ie unida ressaneda ejemplermënter. Dal pont de ududa dla proprietà ie la frabica dala colm ju n partida. Aldò dla spartizion iel doi tublei uriginei che se à mantenì y che ie frabichei ala maniera dl "blockbau" sun doi bases de mur y cun n bel palancin ntëurvia che univa nuzà per fé madurì do la manes de blava. L tublà plu tl vest ie plu vedl. Si nujel de costruzion ie dl 1428/30.

Ianon, che fova n iede n luech a pèr y che ie ncuei mé plu na cësa d'abitazion, vën per l prim iede numinà tl 1430. Sun la fassada dàl tl uedl i resć de na decurazion cuecena di ciantons, la curnijes di vieresc cuecenes y la data dl ann 1585. Sun l sas sainson dla bela ntreda a arch iel nrissà, sëura d'autri simboi, n relief cun forfesc y odla, cossa che ie povester la indicazion a na familia de sartëures che laurova tlo. La frabica ie bele dai ani 1950 sota la defendura dla Sëurantendënza di Bëns culturei. La pert dla cësa tl vest ne ie nia abiteda.

L luech Fëur sun Furnes ie un di mejes plu vedli de Gherdëina. La frabica sota defendura dla Sëurantendënza per i Bëns culturei fova n iede n mesc a pèr y vën ncuei nuzà sciche medel da mont. L sussot dla stua dala forma a doi eles dl 15ejim secul ie un di plu vedli de dut l raion dl Tirol. La cësa y la stua fova n motif che l moler Josef Moroder Lusenberg ova scialdi gën y che l tulova ca dantaldut per si studies di linëusc y culëures.