L hotel da ncuei “Cavallino Bianco” ie un di albiercs plu vedli dla valeda. Bele tl 16ejim secul cherdovel tlo jënt de passaje. L inuem “Weißes Rößl” cumparësc ntëur la metà dl ‘800, canche Johann Peter Lardschneider compra la cësa.

L hotel “Angelo Engel” da ncuei ie daniëura stat na ustaria pra la vedla streda dla valeda. Si ravises va de reviers nchin tl 16ejim secul y nsci toca Dëur Dessot (o nce Beché o “Unteruhrwirt”) pra la ustaries plu vedles dl luech.

Tl 1896 vën la frabica dut ntëur restrutureda, l albierch giapa na bela sala da maië, na veranda y n verzon. Tl 1913 sëurantol la familia Demetz la cësa y la amplieia tl 1950 fajan dainora n hotel. Giut alalongia iel nce unì menà inant la ustaria, permò do na restruturazion dl 2004 ie chësta unida data su.

La vedla ustaria ja Ianesc (Vedl Ianesc, ncuei la butëiga Margherita) va de reviers al 16ejim secul. Tl 1679 ie tlo i scultëures dl baroch unic ala pientles cun i “snizleri”, uel dì chëi zipladëures che, cun si maniera de lauré da deletanc, manaciova de ruiné l bon inuem di scultëures.

Menadrë tl 19ejim secul à la ustaria mudà trëi iedesc la gestion, dan che Kristian Schmalzl l’à pona dl 1888 remplazeda cun na costruzion nueva. L’ustaria ja Ianesc ie bën resteda tl avëi dla familia, ma dal 1907 inant iela unida meneda da fitadins.

Trughes da noza y da nevicia per tenì su la dota univa nce te Gherdëina adurvedes nchin tl 20ejim secul. Chësta truga da noza particulera ie fata dedora via de zirm y dedite de pëc. Dancà iel ziplà ite doi de gran rosëtes de urnamënt cun l mutif dl surëdl. L ann 1566 ie n referimënt al ann de produzion o de noza, i pustoms I y T ala iniziales dla patrona. 

Ianon, che fova n iede n luech a pèr y che ie ncuei mé plu na cësa d'abitazion, vën per l prim iede numinà tl 1430. Sun la fassada dàl tl uedl i resć de na decurazion cuecena di ciantons, la curnijes di vieresc cuecenes y la data dl ann 1585. Sun l sas sainson dla bela ntreda a arch iel nrissà, sëura d'autri simboi, n relief cun forfesc y odla, cossa che ie povester la indicazion a na familia de sartëures che laurova tlo. La frabica ie bele dai ani 1950 sota la defendura dla Sëurantendënza di Bëns culturei. La pert dla cësa tl vest ne ie nia abiteda.

L mesc uriginel de chësc luech a pèr vën bele nunzià tl 15ejim secul. L tublà de lën a "blockbau" sëura l partimënt murà dl ciulé ie dl 16ejim secul. Tipich per Gherdëina ie l palancin che va ntëur trëi pertes dl tublà. L se trata de na strutura de stanges de lën che univa adurveda nchin ala fin di ani '60 dl 20ejim secul per fé secë y madurì do la blava (orde, siela, avëina) che univa zidleda ti ciamps dl mesc.

Chësc post fej pert dla jita "I mejes plu vedli sa Sacun".

L nujel dla costruzion de chësc mesc da na frabica sëula cun na pert da sté y na pert per i lëures da paur sota un n tët va de reviers al ann 1554. L mesc sota defendura dla Sëurantendënza per i Bëns culturei ie unì restruturà dedite. Si inuem vën dal toponim preroman Col de Flam che ie cunlià a na luegia de cult dl tëmp de latène ("luegia cun prevesc", " luegia de invocazion") de chëla che l Museum Gherdëina cunservea na lingia de reperc archeologics de fier y de bront.

Bele tl 13ejim secul fovel tlo na prima dlieja - chësc ie testemunià dal nujel romanich dl ciampanil. Tl 1555 an remplazà ch'sta dlieja cun na nueva che ie unida slungeda de viers dl vest y barochiseda. Dl medemo tëmp ie i la pitures de J. Jenewein te dlieja, su ciampanil y te curtina. Jenewein ie mort dl 1745 sa Bula ntan I lëures per la dlieja. La piza dl ciampanil ie unida metuda su tl 1855. 

La dlieja de Sant'Anna sun curtina ie unida frabicheda dl 1515 tl stil gotich dala cunfraternita de Sant'Anna. Tl 18ejim secul iela unida barochiseda y tl 1799 ti iel unì njuntà n ciampanil. Tl 1982 ie la dlieja unida dut ntëur dertureda. Sun la fassada dancà iel n afrësch baroch dla Madona dl aiut, l autere dl 18ejim secul ie de cumëmbri dla familia Vinazer y la tofla dl autere dl 1859 ie de Josef Anton Mahlknecht de Sureghes che laurova a Minca.

La cësa da paur sun l cunfin danter i chemuns de Urtijëi y Santa Cristina ie partida dala colm de tët ju. L ciulé va de reviers al 15ejim/16ejim secul, ntan che l mesc nstës  ie bele documentà dal 13ejim secul inant. Tlo stajova la familia de Christian Trebinger, l prim scultëur baroch, y dal 1651 nce Melchior Vinazer, fundadëur dla dinastia de scultëures Vinazer, che ova tlo na berstot d'ert sacrela de mpurtanza. La cësa ie unida dertureda dl 1992.