Luis Trenker ie un di abitanc de Gherdëina plu cunesciui. Dal 1992 – Trenker ëssa n chël ann abù 100 ani – iel sentà coche statua de bront realiseda da Hermann Josef Runggaldier sun n sas de dolomit sun la promenada che à si inuem.

L arpizadëur Luis Trenker à ti ani 1930 fat na cariera da rejisser y atëur che vën ncueicundì giudicheda nce criticamënter. Tl tëmp do la Segonda viera al abù suzes coche contastories entujiasmant purtan pro cun si trasmiscions tl radio y tla televijion al sviup turistich de Gherdëina.

A Johann Baptist Purger, ferleigher y ambolt de Urtijëi, ti va l merit de avëi lascià fé la prima streda da Pruca a Urtijëi giaurida tl ann 1856. Cun chësc stradon tres l fonz dla valeda ie Gherdëina unida cunlieda cun l mond dedora, cossa che à crià pusciblteies de venduda nueves per i prudoc dla val y sustenì l turism che fova tl lëur de se svilupé bel plan.

Chësta scultura de n vagabunt ie unida zipleda tl lën da Josef Senoner de Roch de Sëlva (nasciù tl 1886) dan che l ie jit a Viena ulache l à do l 1910 frecuentà l'Academia dl'ertes figuratives. Senoner ova bele fat chiena cun si pere y plu tert al mparà a ziplé tla berstot de Domur. L ie stat un di scultëures plu da talënt de Gherdëina y ie purtruep tumà, true' massa jëun, tla Prima viera mundiela.

L pitl cuader de Bellerophon cun la reprejentazion de Sant Ivuere che maza l dragon ie unì fat da Luis Piazza da Cudan (1908-1977). L lëur refletea l amor dl scultëur per la stilisazion che l à nce fat deventé n renuvadëur dla produzion artistica de Gherdëina. Na copia de bront dl relief uriginel decurea l droch de porfir dan l Museum Gherdëina.

Chësta cripl - tla forma de n autere de n'autëza de 2,3 m y de na larghëza de 1,8 m - ie de Luis Insam dl Tavela de Urtijëi, che l'à zipleda per si familia. L autere che lecort l stil tert-gotich ie ziplà tl zirm y ne ie nia depënt. L reprejentea l viac de i Trëi Rëiesc, l'adurazion di pastri y, sun la purteles, reliefs cun mutifs dla storia da Nadel, che l scultëur à nluegià tl ambient da paur de si ncësa.

L cruzefis uriginel de Sëurasas cun l Crist de mesura sëuranaturela ie di doi scultëures jëuni Vinzenz Peristi y Batista Walpoth. I l'ova ziplà tl 1932 tl lën de zirm y diretamënter sun Sëurasas. Cie che dà tl uedl ie la laurazion dramatica de Gejù cun si corp marterjà y l mus abramì dal duel. Peristi ie tumà tla Segonda viera mundiela, Walpoth fova bele mort dant te n nzidënt a jì a ciacia. Dal 1959 iel sun Sëurasas na copia dl Crist uriginel che ie ncuei da udëi tl Museum de Gherdëina.

La scultura de lën de Santa Barbara, patrona di minadëures y feratieres ie unida zipleda da bera Batista Moroder da Jumbierch tl 1914. La fova dl prim te na niscia fata aposta sëura l tunel dla ferata da n iede do la dlieja de Urtijëi. L uriginel ie tl Museum Gherdëina, na copia de bront ie pra la vedla locomotiva tla streda Stazion a Urtijëi.

Chësc bën culturel fej pert dla jita "Urtijëi: la storia dl zënter dl luech".

L cë de bront de Luis Trenker ie unì fat dl 1984, mo canche l vivova, dal scultëur David Moroder. L pultret dl arpizadëur, architet, rejisser y contastories de Urtijëi ie unì descurì tl 2001 dan l Museum Gherdëina. L reprejentea un di fions de Gherdëina plu cunesciui y a chël che l Museum dedichea n raion aposta de si mostra.

La scultura de ghips de Santa Filomena cun la palma da martira, scurieda, ancora y sëites ie unida fata dal scultëur Dominik Mahlknecht. Nasciù n l ann 1793 sal luech da Rainel via n Sureghes iel emigrà cun 16 ani a Paris ulache l ie sta bon de deventé scultëur dla chëurt dl rë. L uriginel dla scultura ie tla dlieja Saint-Germain l'Auxeerrois de Paris, na copia sun la plaza dan l chemun a Santa Cristina, fata do al model de ghips uriginel tl Museum Gherdëina.

La figura de lën zipleda, depënta y n pert ndureda de San Durich fova n iede tla vedla dlieja de Urtijëi sun curtina. La ie l'opra tardiva de n scultëur dla scola di Vinazer y mostra l patron dla dlieja de Urtijëi cun mitra, furnimënt da vescul y fust coche nce cun pësc sun l liber di vanielesc. Durich fova ntëur l 1000 vescul de Augsburg, si cult ie ruvà te Gherdëina cun i patrons teritoriei da iló.