L crëp de Dolomit, n curt l Dolomit, ie n sas de carbonat che ie costituì dal minerel Dolomit, n carbonat de calzium y magnesium che se forma te n segondo mumënt dal sas de ciauc. Scebën che l Dolomit vën nce dant nzaul d'auter vën mé chisc crëps tlamei Dolomites do che n scienziat nglëisc i ova per l prim iede cunliei cun l minerel che ie unì denuminà da n scienziat svizer do l geologh franzëus Déodat de Dolomieu.

La Dolomites ne ie nia mé fates de Dolomit. Truepa pizes cunesciudes ie ora de sas de ciauc massif 'scëmpl', chël uel dì carbonat de calzium (CaCO3) nia o puech stratificà. L se trata de mautes de decumposizion de organisms (alghes, bateries, moluscs, curei, sponghes) che furmova ntlëuta plataformes de carbonat, che se à cun l tëmp ndurì te sas de ciauc cumpat.

Te n iede se giaurivel sun l fonz dl mer sfëntes longes da chëles che l univa ora de gran cuantiteies de magma che se mpedriva riesc te sas tres l cuntat cun l'ega frëida dl mer. N valgun minerei se cristalisova cun l passé dl tëmp y ie ncuei da recunëscer tla massa scura dl fonz. Te vel' raions (Fascia) fova l'atività vulcanica tan granda che l se à propi furmà costruzions vulcaniches che se ërjova sëura l'ega ora. 

Chësta piera fej pert dla jita "Platerné tla furmazions dl Secëda".

Tres ativiteies vulcaniches sota l mer ie l'ega unida arichida cun eje de silize (SiO2) y nsci àl pudù se multipliché organisms dal schilet da silize coche radiolares y sponghes. Si resć se à pona mescedà sun l fonz di ciadins dl mer soc cun mautes che cunteniva ciauc. Tres l'ega regurënta se àles desfat ti crëps che fova tl lëur de se furmé. Ma l eje de silize ie restà tl crëp furman ala fin ti strac de ciauc cnodles de selesc, uel dì pieres da fuech.

Chësta piera fej pert dla jita "Platerné tla furmazions dl Secëda".

Cun la gran erojion dl crëp te si formes defrëntes gaujeda dai ruves vëniel a se furmé giares y majarëies cun sasc che, per l'energia dl'ega gurdlnënta ie unic turendei. Chësta depusitazions clastiches grovies possa nce unì zementedes a na maniera naturela produjan n conglomerat. La varietà di culëures dla giares ndichea che l raion de pruvenienza fova grant y cun truepa sortes de crëp defrëntes.

Chësta piera fej pert dla jita "Platerné tla furmazions dl Secëda".

Te si forma de sas se depusitea l ghips te n paluch de sel naturel, chël uel dì, te n ambient de mer scialdi flies cun n tlima ciaut y sut. Tres la gran evaporazion se cunzentrea i sei tl'ega dl mer nchin che i toma ora, da prima i sulfac (l ghips ie CaSO4, sulfat de calzium). La vëtes blances che pudon udëi canche cialon ora dla furnadoia de Secëda, ie avisa i resć de chësta sperses de sel natureles.

Chësta piera fej pert dla jita "Platerné tla furmazions dl Secëda".

L sablon che se ova furmà dala erojion dl porfir ne pudova auter che vester cueciun. L curiva na gran planadura da ruves y lec cun vegetazion ntëurvia che fova abitei da retii y anfibs primitifs canche l mer ne ova mo nia arjont l raion de Gherdëina. Te milions de ani se à i sablons ndurì naturalmënter y l ie unì a se l dé n crëp, l'arenaria. La ie solida, ma la possa unì laureda y furmeda. 

Chësta piera fej pert dla jita "Platerné tla furmazions dl Secëda".

Tan suvënz sons'a bele jic sun na streda salejeda de porfir, zënza pensé che chësc sas se à furmà da na lava che se à debota sferdà ju! Tla provinzia de Bulsan forma chësc sas vulcanich, n generel cuecenin, n zocul de crëp putënt ala basa dla secuenzes di sedimënc. L ie drët bën da udëi dlongia l'autostreda ti raions de Bulsan o sun Resciesa te Gherdëina.