La pitla scultura zipleda tl zirm y depënta dla sacra familia che mucia tl Egit ie dl 17ejim secul. La reprejentea una dla opres d'ert plu vedles documentedes tl Museum y una dla prima testemunianzes dl'ert dl ziplé te Gherdëina. Reprejentazions zipledes dla storia da Nadel se ova svilupà tl Medieve y dal 18ejim secul inant se à te Gherdëina truepa families spezialisà a ziplé danter auter nce mandli dla cripl.
La sia de fier cun mane de lën turnà ie na testemunianza dla stënta de truep zipladëures de Gherdëina dan la Prima viera mundiela. La univa adurveda per taië lëns a scroch per avëi leniam da pudëi ziplé. De n cumpré ne ova i zipladëures pervia de si pitl davani nia l muet. Ti ani 1870/1880 univel nsci taià ora uni ann n 2000 lëns dai bòsc cumenei.
L sëul drap de Curëisema che se à mantenì tl Südtirol curiva l presbitere ntan i 40 dis dan Pasca. Te 24 chedri cun imajes vëniel tlo cuntà la storia dla pascion y salvëza: dal ntreda de Gejù a Gerusalem nchin al'Ascension y Pasca de Mei. I chedri ie cuncei via te cater risses y la szenes ie criedes cun truepa figures. L drap depënt cun culëures a tempera univa adurvà tla dlieja da Sacun nchin al 1950. L inuem dl artist o dl'artista ne ie nia cunesciù.
Chësc bën culturel fej pert dla jita "I mejes plu vedli sa Sacun".
La scultura zipleda de n angiul da tortli cun eles nduredes pudëssa vester unida crieda tla berstot de Christian Trebinger. L dà tl uedl la linies dl mus fines, na draperia blancia cun l ëur ndurà y na nibla sun chëla che l pe a man drëta semea paussé.
Chësc bën culturel fej pert dla jita "I mejes plu vedli sa Sacun".
L relief de sussot ziplà plasticamënter, depënt y ndurà ie unì fat tla segonda metà dl 17ejim secul, bonamënter tla berstot di scultëures Vinazer, per l sussot dla dlieja da Sacun. L mostra Chël Bel Die cun la man drëta che benedësc y la man ciancia sun la codla dl mond cun la crëusc dan n ciel brum da stëiles. Ntëurvia iel na gherlanda de nibles cun cater cëves de angiuli cun eles.
La figura dl Crist de grandëza naturela - bonamënter dl prim 17ejim secul y povester pert de n cruzefis pra n troi - fova unì revinà dassënn per gauja de n temporal. La ie unida abineda sun la Furcela de San Silvester sun Stevia y ie unida tenida su per ani te n tublà dan che l scultëur Albino Pitscheider l'ova scuvierta y njuntà pertes che ti manciova. Ora dl solit ie l lën de leresc y la proporzions ora de mesura longes dl corp. L'esprescion mujela dl Crist mort va a cuer.
Junerëi (da juniperus = jenever) ie na grupa de cëses tl Piz Dedora, pra l ruf da Cudan. I luesc ie documentei dal scumenciamënt 16ejim secul. La frabica da un n partimënt cun l inuem Junerëi sun la mureda a ost va de reviers al tëmp dl baroch. Dal 1662 ova la familia Trebinger tlo na berstot de mpurtanza per figures y curnijes zipledes baroches. Junerëi resta nchin dl 20ejim secul n zënter d'ert y d'artejanat artistich dl lën.
Chësc mesc da na frabica sëula ie unì fat su dl 1606/08 y dal 1985 iel sota defendura dla Sëurantendënza per i Bëns culturei. L ie derturà y vën al didancuei nuzà coche restaurant. L tublà fat cun trames de lën turonc ala maniera dla tecnica "blockhaus" tol ite na majera pert dla fassada dla frabica che no la pert dl'abitazion. L bel tët de scintles de leresc ie unì fat da nuef aldò dla tradizion ladina cun la eles de breies (l nsci tlamà tët ala Gherdëina o tët ladin).
I mejes da na frabica sëula ie te Gherdëina reres y n generel manco vedli, Costamula Dessëura ie n mesc frabicà al plu tert ntëur l 1686/87. La pert da sté y la pert de tublà y stala ie spartides da n mur y à na ntreda separeda. La frabica ie fata da na costruzion a "blockbau" cun trames turonc y à na cësadafuech tacheda leprò dala pert a mont. La à n piguel y sun la fassada a nord n fëur. Tl 20ejim secul ie l tublà unì restruturà per fins de abitazion.
Sun la pert orograficamënter a man ciancia dla valeda ova Engelhard Dietrich, baron (dal 1630 inant grof) de Wolkenstein, lascià frabiché dal 1621 al 1641 l Ciastel de Gherdëina, ajache l ulova seguré l cuntrol dl troi che menova sëura i jëufs via y che ova mudà si percurs tres la valeda. Tl 1841 ie l ciastel unì tramudà te na cësa per i pueresc, tl 1926/27 iel unì cumprà dal baron Carlo Franchetti che l à derturà y njinià ite da nuef tl respet dl stil uriginel dl ciastel.